medicalfocusth

นวัตกรรมหุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพรยางค์บน ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
นวัตกรรมหุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพรยางค์บน ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
นวัตกรรมหุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพรยางค์บน ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
(Upper Limb Rehabilitation Robot : An Innovation in Stroke Training)

ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) เป็นปัญหาสำคัญของสาธารณสุขไทย ถึงแม้ว่าผู้ป่วยจะได้รับการรักษาจนพ้นภาวะวิกฤติแล้ว ผู้ป่วยส่วนใหญ่ก็มักจะมีความทุพพลภาพหลงเหลืออยู่ อันเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการดำเนินกิจวัตรประจำวัน เกิดเป็นภาระให้แก่ครอบครัวหรือผู้ดูแล จนกระทั่งทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตลดลง ดังนั้นผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองกลุ่มนี้จึงจำเป็นต้องได้รับการบำบัดฟื้นฟูกล้ามเนื้อที่อ่อนแรง ซึ่งในอดีตผู้ที่ให้การบำบัดคือ นักกิจกรรมบำบัด/นักกายภาพบำบัด แต่จากการศึกษาวิจัยในต่างประเทศพบว่า การฝึกผู้ป่วยด้วยหุ่นยนต์ฟื้นฟูนั้นให้ผลดีเทียบเท่ากับการบำบัดฟื้นฟู โดยนักกิจกรรมบำบัด/นักกายภาพบำบัดเมื่อใช้เวลาในการฝึกที่เท่ากัน และจะได้ผลดีกว่าเมื่อเพิ่มเวลาการฝึกด้วยหุ่นยนต์

ด้วยเหตุนี้ ในปี พ.ศ. 2557 ทีมผู้วิจัยนำโดย รศ.นพ.วสุวัฒน์ กิติสมประยูรกุล ภาควิชาเวชศาสตร์ฟื้นฟู คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ ศ.ดร.วิบูลย์ แสงวีระพันธุ์ศิริ ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้พัฒนาหุ่นยนต์ฟื้นฟูรยางค์บน (แขน) แบบแกนนอกขึ้นเป็นครั้งแรก โดยได้รับทุนสนับสนุนจากโครงการมหาวิทยาลัยแห่งชาติขับเคลื่อนมหาวิทยาลัยสู่มหาวิทยาลัยระดับโลก ซึ่งหุ่นยนต์ฟื้นฟูนี้ใช้หลักการฝึกด้วยการเคลื่อนไหวแขนซ้ำๆ เช่นเดียวกับท่าทางในชีวิตประจำวัน แต่จะฝึกเป็นจำนวนครั้งที่มากกว่าการฟื้นฟูสมรรถภาพแขนแบบดั้งเดิมเพื่อกระตุ้นให้เกิดการฟื้นตัวของรยางค์บน โดยใช้การฝึกร่วมกับเกมเพื่อเพิ่มความสนุกสนานและความน่าสนใจ

ในด้านการทำงานของหุ่นยนต์นั้นจะปรับตามกำลังของผู้ป่วย หากผู้ป่วยมีกำลังน้อย หุ่นยนต์จะช่วยเพิ่มแรงให้มากพอที่จะเกิดการเคลื่อนไหว เมื่อผู้ป่วยมีกำลังมากขึ้น หุ่นยนต์จะลดแรงช่วยลง ซึ่งผลของการฟื้นฟูด้วยหุ่นยนต์จะช่วยลดภาระงานของนักกิจกรรมบำบัด/นักกายภาพบำบัด ช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้เร็วขึ้น นอกจากนี้ยังทำให้ผู้ป่วยรู้สึกภูมิใจว่าตนเองสามารถเคลื่อนไหวได้และต้องการเข้ารับการบำบัดรักษาต่อไป

นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 เป็นต้นมา ทีมผู้วิจัยประสบความสำเร็จในการพัฒนาหุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพรยางค์บนในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองแล้วหลายรูปแบบ อาทิ ปี พ.ศ. 2558 พัฒนาหุ่นยนต์ฟื้นฟูรยางค์บนแบบโครงแกนนอกส่วนแขนสำเร็จ ต่อมาพัฒนาหุ่นยนต์ฟื้นฟูรยางค์บนแบบมือจับยึดส่วนปลายได้สำเร็จในปี พ.ศ. 2559 และปี พ.ศ. 2560 พัฒนาหุ่นยนต์ฟื้นฟูรยางค์บนแบบแกนนอกส่วนมือสำเร็จ พร้อมทั้งเริ่มนำหุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพรยางค์บนทั้ง 3 แบบมาให้บริการ ณ คลินิกฟื้นฟูผู้สูงอายุก้าวหน้า (Advanced Geriatric Rehabilitation Clinic) ฝ่ายเวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย

โครงการวิจัยนี้ได้รับทุนสนับสนุนจากกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เพื่อผลิตหุ่นยนต์ฟื้นฟูมอบให้โรงพยาบาลต่างๆ ได้มีโอกาสนำไปใช้ รวมถึงได้รับทุนสนับสนุนจากโครงการ Chula Ari ซึ่งเป็นโครงการบูรณาการสหศาสตร์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อรองรับสังคมไทยที่กำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย โดยในปี พ.ศ. 2561 - 2563 ได้มอบหุ่นยนต์ฟื้นฟูรยางค์บนให้แก่ ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู สภากาชาดไทย และโรงพยาบาลต่างๆ ทั้งสิ้น 12 แห่ง อาทิ โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ ศูนย์ส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ สภากาชาดไทย เป็นต้น

สำหรับนวัตกรรมหุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพรยางค์บนในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองนี้มีความพร้อมของเทคโนโลยีระดับ 8 (Technology Readiness Level, TRL 8) ขณะนี้อยู่ระหว่างการยื่นขอสิทธิบัตรระดับชาติ อีกทั้งทีมผู้วิจัยกำลังดำเนินการทำวิจัยเรื่องผลการใช้งานของหุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพรุ่นต่างๆ ขั้นตอนสุดท้ายคือการยื่นขอขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เมื่อได้รับการอนุมัติจาก อย. แล้วจึงจะเข้าสู่กระบวนการผลิตเชิงพาณิชย์ได้ ซึ่งเมื่อเวลานั้นมาถึง จะเป็นเรื่องน่ายินดีอย่างยิ่งที่คนไทยจะได้ใช้หุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพที่วิจัยและผลิตโดยคนไทยในราคาที่ถูกกว่าต่างประเทศถึง 10 เท่า